Państwa członkowskie Unii Europejskiej osiągnęły porozumienie w sprawie uproszczenia przepisów dotyczących sztucznej inteligencji. Nowe regulacje mają jednocześnie wspierać innowacje, rozwój gospodarczy i bezpieczeństwo obywateli. Komisja Europejska, Parlament Europejski oraz rządy 27 państw tworzących Unię Europejską uzgodniły zmiany dotyczące wdrażania aktu w sprawie sztucznej inteligencji – AI Act – który jest pierwszym na świecie kompleksowym systemem regulacji sztucznej inteligencji.
To ważny moment również z perspektywy Polski i województwa podlaskiego. Regiony takie jak Podlaskie coraz mocniej uczestniczą w transformacji cyfrowej – zarówno poprzez rozwój sektora IT, nowoczesnych usług, startupów, administracji publicznej, jak i wdrażanie nowych technologii w edukacji, ochronie zdrowia czy przedsiębiorstwach produkcyjnych. Dlatego decyzje podejmowane na poziomie Unii Europejskiej będą miały realny wpływ na lokalne firmy, samorządy, uczelnie i mieszkańców.
AI Act ma stworzyć ramy dla rozwoju „godnej zaufania sztucznej inteligencji”. Unia Europejska podkreśla, że większość systemów AI niesie ogromny potencjał dla gospodarki i społeczeństwa, jednak część rozwiązań może generować poważne zagrożenia dla praw obywatelskich, bezpieczeństwa czy prywatności. Nowe przepisy opierają się więc na podejściu opartym o poziom ryzyka. Porozumienie osiągnięte przez Parlament Europejski i Radę UE zakłada uproszczenie wdrażania przepisów dla przedsiębiorstw, ale bez rezygnacji z ochrony obywateli. Komisja Europejska proponowała te zmiany zaledwie pięć miesięcy wcześniej, w ramach szerokiego programu uproszczeń cyfrowych mających zwiększyć konkurencyjność europejskiej gospodarki wobec Stanów Zjednoczonych i Chin.
Jednym z najważniejszych elementów nowych ustaleń jest określenie jasnego harmonogramu wdrażania przepisów dotyczących systemów AI wysokiego ryzyka. Regulacje obejmujące takie obszary jak biometria, infrastruktura krytyczna, edukacja, zatrudnienie, migracja, azyl czy kontrola graniczna zaczną obowiązywać od 2 grudnia 2027 roku. Z kolei systemy AI zintegrowane z produktami, takimi jak maszyny przemysłowe, windy czy zabawki, będą objęte regulacjami od sierpnia 2028 roku. Unia Europejska chce w ten sposób uniknąć chaosu regulacyjnego. Najpierw mają zostać opracowane normy techniczne, wytyczne oraz narzędzia wsparcia dla przedsiębiorców, a dopiero później pełne obowiązki prawne. To szczególnie istotne dla małych i średnich firm, które często nie dysponują rozbudowanymi działami prawnymi czy technologicznymi.
Dla polskich przedsiębiorstw, również z województwa podlaskiego, może to oznaczać łatwiejsze wdrażanie nowoczesnych technologii bez nadmiernych kosztów administracyjnych. Komisja Europejska szacuje, że uproszczenia cyfrowe mogą przynieść europejskim firmom nawet 5 miliardów euro oszczędności administracyjnych do 2029 roku. Dodatkowo europejskie portfele biznesowe mają generować nawet 150 miliardów euro oszczędności rocznie dzięki uproszczeniu formalności i cyfryzacji procedur.
Nowe regulacje wzmacniają jednocześnie ochronę obywateli przed nadużyciami sztucznej inteligencji. Zakazane mają zostać między innymi systemy generujące seksualne lub intymne treści bez zgody osób przedstawionych na zdjęciach i nagraniach. Chodzi przede wszystkim o tzw. aplikacje „rozbierające” wykorzystujące AI do tworzenia fałszywych obrazów przedstawiających ludzi nago. Regulacje obejmują również materiały związane z seksualnym wykorzystywaniem dzieci. To odpowiedź Unii Europejskiej na rosnący problem deepfake’ów oraz wykorzystywania sztucznej inteligencji do cyberprzemocy, szantażu czy naruszania prywatności. Dla wielu obywateli jest to jeden z najważniejszych aspektów nowych przepisów – rozwój technologii ma iść w parze z ochroną godności człowieka i praw podstawowych.
Ważnym elementem zmian jest również zwiększenie wsparcia dla innowatorów. Więcej firm będzie mogło korzystać z tzw. piaskownic regulacyjnych, czyli środowisk testowych umożliwiających sprawdzanie nowych rozwiązań AI w rzeczywistych warunkach pod nadzorem regulatorów. Powstanie także unijna piaskownica regulacyjna dla sztucznej inteligencji. To może być szczególnie korzystne dla młodych firm technologicznych oraz startupów rozwijających się poza największymi metropoliami.
Komisja Europejska zapowiada również wzmocnienie kompetencji Urzędu ds. Sztucznej Inteligencji, który będzie nadzorował część systemów opartych na modelach ogólnego przeznaczenia oraz rozwiązania stosowane przez bardzo duże platformy internetowe i wyszukiwarki. Nowy pakiet cyfrowy Komisji Europejskiej nie ogranicza się jednak wyłącznie do AI Act. Równolegle przedstawiono szeroką reformę unijnych przepisów cyfrowych obejmującą cyberbezpieczeństwo, ochronę danych oraz dostęp do danych.
Jedną z najważniejszych propozycji jest stworzenie pojedynczego punktu kontaktowego do zgłaszania incydentów cyberbezpieczeństwa. Obecnie przedsiębiorstwa muszą raportować podobne zdarzenia na podstawie różnych regulacji – między innymi dyrektywy NIS2, RODO czy aktu DORA. Uproszczenie procedur ma zmniejszyć obciążenia administracyjne i poprawić skuteczność reagowania na zagrożenia. Komisja proponuje także uproszczenia w zakresie ochrony danych osobowych oraz modernizację zasad dotyczących plików cookie. Użytkownicy mają zyskać możliwość łatwiejszego zarządzania zgodami poprzez ustawienia przeglądarek, co ma ograniczyć liczbę irytujących banerów cookie.
Kolejnym filarem reformy jest strategia na rzecz europejskiej unii danych. Jej celem jest zwiększenie dostępności wysokiej jakości danych dla rozwoju sztucznej inteligencji i nowych usług cyfrowych przy jednoczesnym zachowaniu europejskich standardów bezpieczeństwa i ochrony prywatności. Istotną rolę odegrają także europejskie portfele biznesowe. Dzięki nim przedsiębiorcy będą mogli cyfrowo podpisywać dokumenty, korzystać z jednolitej tożsamości cyfrowej, komunikować się z administracją publiczną czy prowadzić działalność w innych państwach UE bez konieczności wielokrotnego przedstawiania tych samych dokumentów. Dla polskich przedsiębiorców oznacza to potencjalnie łatwiejszy dostęp do wspólnego rynku europejskiego. Jest to szczególnie ważne dla firm z regionów przygranicznych, takich jak województwo podlaskie, które od lat korzystają z otwartości rynku UE oraz funduszy europejskich wspierających rozwój infrastruktury, przedsiębiorczości i cyfryzacji.
Z perspektywy mieszkańców Podlaskiego oznacza to większe bezpieczeństwo cyfrowe, nowe możliwości dla lokalnych firm i startupów oraz szansę na uczestnictwo regionu w europejskiej transformacji technologicznej. W czasach rosnącej konkurencji globalnej Unia Europejska stawia na model rozwoju oparty na innowacyjności, ale także na ochronie praw człowieka, przejrzystości i odpowiedzialności społecznej.
Więcej: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/regulatory-framework-ai oraz https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/digital-rulebook
